PDF Εκτύπωση E-mail

Σύντομη ιστορία του Αναγνωστηρίου Καλύμνου ''ΑΙ ΜΟΥΣΑΙ''

 

Αρχέγονη απασχόληση των Καλυμνίων υπήρξε ανέκαθεν η σπογγαλιεία, επάγγελμα σκληρό και επικίνδυνο και γι αυτό αποκλειστικό «προνόμιο» άγονων νησιών του Αιγαίου.

Κατά τη διάρκεια της βιομηχανικής επανάστασης η ζήτηση των σπόγγων, σε Ευρώπη και Αμερική, αυξάνεται ραγδαία. Οι Καλύμνιοι δραστήριοι μαχητές της ζωής, οργώνουν, ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα, τα μεγάλα αστικά κέντρα και των δύο αυτών ηπείρων, εμπορευόμενοι το πολύτιμο προϊόν του τόπου τους και δημιουργούν σημαντικούς σπογγεμπορικούς οίκους. Ταυτόχρονα έρχονται σε επαφή με τα νέα ιδεολογικοπολιτικά ρεύματα της εποχής και λειτουργούν ως μεταλαμπαδευτές των νέων ιδεών στο νησί τους.

Η κυριαρχούσα εμπορική τάξη ευνοεί τα γράμματα και το διαφωτισμό.

Ιδρύονται λαμπρά εκπαιδευτήρια από μεγάλους ευεργέτες και η δωρεάν παροχή παιδείας, από μια πρωτοπόρο τοπική αυτοδιοίκηση -τη Δημογεροντία-, δημιουργεί στο νησί στα τέλη του 19ου αιώνα, έκρηξη παραγωγής επιστημόνων, κυρίως εκπαιδευτικών και γιατρών.

Κάτω από αυτές τις διαμορφούμενες συνθήκες η κοινωνία της Καλύμνου αναζητούσε, με την αυγή του 20ου αιώνα, ένα νέο θεσμό, παράλληλο με αυτόν της Εκκλησίας και της Παιδείας, ο οποίος θα λειτουργούσε συνεκτικά και καθοδηγητικά για μορφωτικούς, εθνικούς και ψυχαγωγικούς σκοπούς.


Στα μεγάλα ευρωπαϊκά αστικά κέντρα εμφανίζεται ήδη η «μόδα» των μαζικών χώρων ψυχαγωγίας. Εστιατόρια, ζαχαροπλαστεία, καφενεία, λειτουργούν ταυτόχρονα ως χώροι αναγνώσεως, διαλέξεων, μουσικών και καλλιτεχνικών παραστάσεων και παίρνουν την ονομασία «Αναγνωστήρια». Αυτή η μόδα εξαπλώνεται γρήγορα και θα πιάσει εύκολα και στην Κάλυμνο.

Ήδη από το 1887 η Δημογεροντία Καλύμνου αναφέρετε στην ανάγκη για λειτουργία Αναγνωστηρίου. Αυτό όμως θα πραγματοποιηθεί το 1904 , όταν , με πρωτοβουλία δεκατεσσάτων πατριωτών  ιδρύεται το "Αναγνωστήριον Καλύμνου Αι Μούσαι"

Ιδρυτικά του  μέλη ήταν 3 δάσκαλοι (Μιχ. Πικραμμένος, πρώτος πρόεδρος, Γ. Καθοπούλης, Γ. Μαγκούλιας), 3 φιλόλογοι (Διον. Ρεΐσης, Χριστοδ. Ροδίτης, Γ. Μανιάς), 2 ζωγράφοι (Μιχ. Αλαχούζος, Ι. Κουφός), 1 έμπορος (Γ. Παπαμιχαήλ), 1 μηχανικός (Αλ. Ανδρέης) και 4 άλλοι Καλύμνιοι ( Άνθ. Πεταλάς- κατόπιν ιερέας-, Δρ. Γεωργίου, Γ. Καβουκλής, Θ. Τσαβούσης). Αμέσως μετά την ίδρυσή του τα μέλη του θα γίνουν γρήγορα γύρω στα 250, άνθρωποι όλων των κοινωνικών τάξεων και με διαφορετικό μορφωτικό επίπεδο.

Με τη βοήθεια της Δημογεροντίας θα αποκτήσει ένα ιδιόκτητο εντευκτήριο στο κέντρο της προκυμαίας, αξιόλογη βιβλιοθήκη με 3000 τόμους περίπου, χώρο ανάγνωσης και μια μικρή θεατρική σκηνή με αυλαία. Τους τοίχους του στόλιζαν πίνακες σημαντικών Καλυμνίων ζωγράφων. Ανάμεσά τους και μια μεγάλη τοιχογραφία του Μιχάλη Αλαχούζου με το "Χορό των Μουσών".

Στην αίθουσά του γινόντουσαν διαλέξεις, μουσικές και θεατρικές παραστάσεις. Κυρίως όμως, σε καιρούς σκλαβιάς, ο χώρος λειτουργούσε ως μία όαση ελευθερίας στην οποία όλοι μπορούσαν να συσκέπτονται και να διαβουλεύονται ανεμπόδιστα. Διάβαζαν εφημερίδες οι οποίες ερχόντουσαν από την Πόλη και τη Σμύρνη, συζητούσαν την τρέχουσα εθνική και διεθνή κατάσταση και κυρίως χάρασσαν πορεία στα μεγάλα κοινωνικά και εθνικά θέματα που απασχολούσαν το νησί.

Όταν οι κατακτητές, κυρίως οι Ιταλοί οι οποίοι διαδέχτηκαν τους Τούρκους το 1912, διαπίστωσαν το ρόλο αυτό του Αναγνωστηρίου, τους έγινε ζωντανός εφιάλτης και προσπάθησαν να το αποδυναμώσουν με τρομοκρατία, συλλήψεις και εξορίες, όλων όσων σύχναζαν στο χώρο του. Ο τίτλος του «Αναγνωστηριακού» σήμαινε δεδηλωμένο αντίπαλο του φασιστικού καθεστώτος.

Ατελείωτα είναι τα επεισόδια που διαδραματίστηκαν στην αίθουσά του, από την ιταλική αστυνομία, κατά τη διάρκεια των τριάντα χρόνων της ιταλικής κατοχής στα Δωδεκάνησα. Ώσπου, με αφορμή την αιματηρή ανταρσία του καλυμνιακού λαού εναντίον τους τον Απρίλιο του ‘35, με τα γεγονότα του εκκλησιαστικού ζητήματος για το «Αυτοκέφαλο», το έκλεισαν. Όλα τα υπάρχοντά του, βιβλία αξίας, πίνακες ζωγραφικοί, έπιπλα και πολύτιμα κειμήλια, κατασχέθηκαν, λεηλατήθηκαν και εξαφανίστηκαν.

Μετά την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου το 1948, όταν όλες οι δυνάμεις της Καλύμνου άρχισαν να ανασυγκροτούνται, επαναλειτούργησε και το Αναγνωστήριο σ’ ένα ενοικιασμένο κτίριο κατ’ αρχήν. Στη συνέχεια προσπάθησε να συνεχίσει τη δράση του αλλά, λόγω του στεγαστικού προβλήματος και της έλευσης της δικτατορίας, αδρανοποιήθηκε.

Το 1978 το Αναγνωστήριο Καλύμνου «ΑΙ ΜΟΥΣΑΙ» επανιδρύεται για δεύτερη φορά από το 1904, με πρωτοβουλία του αείμνηστου Δημάρχου Θεόφιλου Παπαμιχαήλ. Στεγάζεται στο νεοκλασικό κτίριο που ανήγειρε ο Δήμος στο κέντρο της προκυμαίας, στη θέση του παλιού Αναγνωστηρίου, και από την πρώτη στιγμή της επανίδρυσής του αγκαλιάζεται απ’ όλες τις πνευματικές και καλλιτεχνικές δυνάμεις του νησιού.

Διοικείται από ενδεκαμελές συμβούλιο το οποίο εκλέγεται κάθε 2 χρόνια και, εδώ και λίγο καιρό, μετά από αναθεώρηση του καταστατικού, κάθε 3 χρόνια. Πόροι του είναι οι συνδρομές των μελών του, δωρεές φίλων και συνεργατών του και ενισχύσεις του Δήμου και κρατικών φορέων.

Το Αναγνωστήριο εορτάζει με λαμπρότητα τις Εθνικές επετείους με εκλεκτούς ομιλητές, οι οποίοι αναπτύσσουν κάθε φορά επίκαιρο ειδικό θέμα, ενώ την όλη εκδήλωση πλαισιώνει σχετικό καλλιτεχνικό πρόγραμμα.

Στο ισόγειο λειτουργεί εντευκτήριο, ενώ στον όροφο αίθουσα πολλαπλών χρήσεων με βιβλιοθήκη, στην οποία διοργανώνονται διαλέξεις, καλλιτεχνικές εκθέσεις, συνέδρια και πνευματικά συμπόσια. Σημαντικούς σταθμούς στην περίπου 35χρονη πορεία του Αναγνωστηρίου μέχρι σήμερα, από την δεύτερη επανασύσταση του, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τους παρακάτω:

  • Συνδιοργάνωση με τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών Δωδεκανήσου του Γ΄ Πανδωδεκανησιακού Συμποσίου στην αίθουσά του, που άφησε εποχή.
  • Εκδήλωση και Ημερίδα προς τιμήν του μεγάλου τέκνου της Καλύμνου και της Δωδεκανήσου Σκεύου Ζερβού, σε συνεργασία με το Δήμο Καλύμνου, το Ιπποκράτειο Ίδρυμα Κω και την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
  • Υποδοχή και ιστορική επίσκεψη στην αίθουσά του, του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου, του Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας Παρθενίου, διακεκριμένων προσωπικοτήτων της Εκκλησίας, της επιστήμης και των τεχνών.
  • Εορτασμός της εκατονταετηρίδας του με τριήμερο Συμπόσιο και καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και με προσκεκλημένα τα περισσότερα Αναγνωστήρια και Πνευματικά Σωματεία από τα αδελφά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.
  • Ακόμα το Αναγνωστήριο επεξέτεινε τη δράση του και εκτός Καλύμνου σε κοινές εκδηλώσεις στην Αθήνα, με την Ένωση Καλυμνίων Αττικής, σε Ρόδο και Κω, με τη συνεργασία της Στέγης Γραμμάτων και του Φιλητά αντίστοιχα.


Κύρια όμως συνισταμένη της πνευματικής δράσης του Αναγνωστηρίου, από την δεύτερη επανασύσταση του το 1978 μέχρι σήμερα, είναι η εκδοτική του προσπάθεια. Έχει εκδώσει μέχρι σήμερα 19 αυτοτελείς τόμους με θέματα ιστορικά, αρχαιολογικά, γλωσσικά, καλλιτεχνικά, μουσικολογικά, λαογραφικά και λογοτεχνικά.

Ταυτόχρονα παρουσιάζει, σε ετήσια βάση στην αρχή και κατόπιν ανά διετία, την περιοδική έκδοση «Καλυμνιακά Χρονικά», με σύνολο τόμων μέχρι τώρα 19. Με ενότητες αφιερωμένες στην ιστορία, αρχαιολογία, λαογραφία, λογοτεχνία και σε πολιτιστικά ή πνευματικά δρώμενα του νησιού μας τα Καλυμνιακά Χρονικά αποτελούν τη συλλογική έκφραση των πνευματικών δυνάμεων της Καλύμνου, καθώς οριοθετούν και τη συντεταγμένη πορεία του ίδιου του Αναγνωστηρίου.

Τα Αναγνωστήριο για την εθνική, πνευματική, εκδοτική και κοινωνική του προσφορά  προς την Κάλυμνο και τον πολιτισμό του Αιγαίου γενικότερα, τιμήθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, την τοπική μας Εκκλησία, το Δήμο και από πολλά αδελφά Σωματεία. Το 1987 θα γνωρίσει την πανελλήνια αναγνώριση με τη βράβευσή του από την Ακαδημία Αθηνών με το βραβείο Διαμαντή Πατέρα.

Κατά την υπερεκατοντετή πορεία του, το Αναγνωστήριο «Αι Μούσαι», αποδείχτηκε εξαιρετικά ανθεκτικό στο πέρασμα του χρόνου. Κι αυτό γιατί, πέρα από το πολιτιστικό και εκδοτικό του έργο, η δράση του κινήθηκε πάντα στα πλαίσια των ενδιαφερόντων και των προβληματισμών της τοπικής κοινωνίας. Είναι ένα Σωματείο που δίνει συνεχώς το δικό του ιδιαίτερο στίγμα με υψηλό αίσθημα ευθύνης, σύνεση και σοβαρότητα. Έτσι ξεκίνησε κι έτσι συνεχίζει να πορεύεται...

Κάλυμνος, Ιανουάριος 2012.



 

 

Γωνιές της Καλύμνου

Rina,Vathys.jpg

 

Η νέα μας έκδοση

Χρήστες - Εγγραφή